موزه و مرکز اسناد دانشگاه خوارزمی- صفحه نمایش
نگارخانه میراث ماندگار (تابستان)

حذف تصاویر و رنگ‌ها  | تاریخ ارسال: 1405/4/22 | 
از دارالمعلمین تا دانشگاه خوارزمی؛ روایت یک سده تحول نهادی
 
هم‌چنان که در اولین نگارخانه با قوانین و نظامنامه‌های بنیادین و در دومین نگارخانه با چهره‌های ماندگار این نهاد آشنا شدیم، اکنون در سومین نگارخانه، حیات علمی و پژوهشی و پیوندهای بین‌المللی دانشگاه را مرور می‌کنیم. این سه نگارخانه در کنار یکدیگر، تصویری کامل‌تر از هویت دانشگاه خوارزمی ارائه می‌دهند: نهادی با بنیانی حقوقی استوار، چهره‌هایی ماندگار و علمی پویا، متصل به جهان.
 
هر نهادی در طول حیات خود، دستخوش دگرگونی‌هایی می‌شود. این دگرگونی‌ها گاه ناشی از نیازهای درونی و گاه واکنشی به تحولات بیرونی است. در این نگارخانه، بر آنیم تا با تکیه بر اسناد ارزشمند آرشیوی، تصویری از «حیات علمی و پژوهشی» دانشگاه در کنار «تحول نهادی» آن به نمایش بگذاریم. اسنادی که در این ویترین به نمایش گذاشته شده‌اند، نه فقط مدارک اداری، که شاهدانی خاموش بر تلاش‌های علمی، سفرهای پژوهشی، و پیوندهای بین‌المللی دانشگاه در دوره‌های مختلف هستند.

 بخش اول: فرصت‌های مطالعاتی و سفرهای علمی؛ دانشگاه در پیوند با جهان
یکی از مهم‌ترین شاخص‌های پویایی علمی هر دانشگاه، توانایی آن در برقراری ارتباط با مراکز علمی جهان و فراهم‌آوردن فرصت‌های مطالعاتی برای استادان و پژوهشگران است. اسناد این بخش، روایتگر تلاش دانشگاه برای حضور در عرصه‌های علمی بین‌المللی است.
آیین نامه نحوه استفاده از بورس دانشگاهی (سند ۴۰۳-۳۰DOC، ۱۳۵۲)
این سند که در دوره دانشسرای عالی تدوین شده، چارچوب قانونی اعطای بورس‌های تحصیلی به استادان و دانشجویان را تعیین می‌کند. وجود چنین آیین‌نامه‌ای نشان می‌دهد که دانشگاه از همان سال‌های نخست، به دنبال نظام‌مند کردن فرصت‌های مطالعاتی و ایجاد ساختاری شفاف برای اعزام استادان به خارج از کشور بوده است. این آیین‌نامه، گواهی است بر عزم نهاد برای پیوند با مراکز علمی جهان و به‌روز نگه‌داشتن دانش استادان خود.
تقاضای صدور گذرنامه جهت بورسیه اساتید دانشسرای عالی (سند ۲۳۰/۴۰۴۴۰، ۱۳۴۲)
این سند، درخواست صدور گذرنامه برای جمعی از استادان دانشسرای عالی جهت استفاده از بورس‌های تحصیلی در کشورهای هلند، فرانسه، ترکیه و سایر کشورهاست. از جمله اسامی مطرح در این سند، خسرو مهندسی (دانشیار دانشسرای عالی)، منوچهر صدیق و منصور عطائی هستند. این سند نشان می‌دهد که در دهه ۱۳۴۰، دانشسرای عالی بخشی از یک شبکه علمی جهانی بوده و استادان آن برای تکمیل اطلاعات و آشنایی با آخرین دستاوردهای علمی به کشورهای مختلف اعزام می‌شده‌اند.

اعزام به ماموریت چین، آقای ابراهیم هاشمی (سند ۴۰۴-۷DOC، ۱۳۵۴)
ابراهیم هاشمی، معاون آموزشی و پژوهشی دانشگاه تربیت معلم، به منظور آشنایی با نظام آموزشی و پژوهشی چین و انعقاد تفاهم‌نامه‌های علمی، به این کشور اعزام شد. حضور یک مقام ارشد دانشگاهی در چین در سال‌های پیش از انقلاب، نشان‌دهنده نگاه فراملی دانشگاه و تلاش برای گسترش همکاری‌ها با کشورهای مختلف، فارغ از ملاحظات سیاسیِ صرف، بوده است.

 درخواست صدور گذرنامه برای زهره سرمدی، معلم سازمان تربیت معلم (سند ۲۳۰/۸۸۸۸۸، ۱۳۴۲-۱۳۴۴)
زهره سرمدی، به عنوان یکی از معلمان و دستیاران دانشسرای عالی، موفق به اخذ فرصت مطالعاتی برای ادامه تحصیل و پژوهش در آمریکا شد. حضور زنان در عرصه فرصت‌های مطالعاتی بین‌المللی، نشان‌دهنده فرصت‌های نسبی برابر در نظام آموزشی آن دوره است و تصویری از نقش زنان در پیشبرد علم و پژوهش در ایران پیش از انقلاب ارائه می‌دهد.

 بخش دوم: کنگره‌ها و همایش‌های علمی؛ حضور در عرصه‌های تخصصی
حضور استادان دانشگاه در کنگره‌های علمی بین‌المللی، یکی از شاخص‌های اعتبار علمی هر نهاد دانشگاهی است. اسناد این بخش، نشان‌دهنده تلاش دانشگاه برای حضور در مجامع علمی تخصصی جهان است.

اعزام عبدالکریم قریب به کنگره بین‌المللی زمین شناسی در پراگ (سند ۴۰۲-۱۴DOC، ۱۳۴۷)
عبدالکریم قریب، استاد و دانشیار دانشسرای عالی و رئیس آزمایشگاه طبیعی آن، به عنوان نماینده علمی ایران در کنگره بین‌المللی زمین‌شناسی که در پراگ (پایتخت چکسلواکی سابق) برگزار می‌شد، شرکت کرد. این سند نشان می‌دهد که استادان دانشسرای عالی در کنار وظیفه تدریس، به عنوان پژوهشگرانی فعال در مجامع علمی بین‌المللی حضور داشته‌اند و دانشگاه از چنین حضورهایی حمایت می‌کرده است. نامه‌نگاری‌های اداری و مالی مرتبط با این سفر (سند ۴۰۶-DOC۱۴۰، ۱۳۴۸) نشان‌دهنده دقت نظر دانشگاه در تأمین هزینه‌های سفرهای علمی است.

 اعزام دانشجویان دانشکده فنی و دانشسرای عالی به مسافرت علمی (سند ۲۹۷/۳۶۸۹۶، ۱۳۱۶)
این سند که در سال‌های نخستین تأسیس دانشسرای عالی صادر شده، نشان‌دهنده اهمیت سفرهای علمی برای دانشجویان از همان ابتدای تأسیس نهاد است. در این سند، از اداره کل شهربانی درخواست همکاری با دانشجویان در طول مسیر سفر علمی شده است. این موضوع نشان می‌دهد که رویکرد «آموزش تجربی» و «بازدیدهای علمی» از دیرباز در این نهاد مورد توجه بوده و دانشگاه برای اجرای آن، از همکاری نهادهای مختلف نیز بهره می‌برده است.


 بخش سوم: تولید علم و نشر دانش
دانشگاه، علاوه بر تربیت نیروی انسانی، مسئولیت تولید و نشر دانش را نیز بر عهده دارد. اسناد این بخش، نشان‌دهنده توجه دانشگاه به تألیف، ترجمه و انتشار آثار علمی است.

پیشنهاد تالیف کتاب توسط استادیار دانشسرای عالی یزد (سند ۴۰۲-۱۲DOC، ۱۳۵۹)
در سال‌های پس از انقلاب و در شرایطی که بسیاری از دانشگاه‌ها با تعطیلی یا تعلیق مواجه بودند، یکی از استادیاران دانشسرای عالی یزد، پیشنهاد تألیف کتابی درباره «مسائل جمعیتی ایران» را به دانشگاه ارائه می‌دهد. این سند نشان می‌دهد که با وجود تحولات سیاسی و اجتماعی، دغدغه «تولید علم» و «نشر دانش» همچنان در میان استادان دانشگاه زنده بوده است و دانشگاه نیز از چنین تلاش‌هایی حمایت می‌کرده است.

 بخش چهارم: تصاویری از حیات علمی دانشگاه
عکس‌های موجود در این نگارخانه، تصویری ملموس از فضای آموزشی و پژوهشی دانشگاه در دهه‌های مختلف ارائه می‌دهند. این تصاویر، مکمل ارزشمندی برای اسناد نوشتاری هستند و «روح زمانه» را بهتر از هر سند دیگری منتقل می‌کنند.

کلاس درس دکتر ضیاءالدین سجادی، استاد ادبیات فارسی (سند ۴۰۱-۱۸PIC، ۱۳۵۰)
ضیاءالدین سجادی (۱۳۹۹-۱۲۹۹)، از استادان برجسته ادبیات فارسی در دانشسرای عالی و بعدها دانشگاه تربیت معلم، در این تصویر در حال تدریس در یکی از کلاس‌های درس دیده می‌شود. حضور فعال استاد در کنار دانشجویان، تصویری از تعامل علمی و پویایی کلاس‌های درس در آن دوره است. سجادی بعدها به عنوان یکی از چهره‌های ماندگار ادبیات فارسی شناخته شد و آثار ارزشمندی از خود به یادگار گذاشت.

آزمایشگاه اپتیک (سند ۴۰۱-۵۲PIC، دهه ۱۳۵۰)
تصاویر آزمایشگاه اپتیک دانشسرای عالی در دهه ۱۳۵۰، نشان‌دهنده توجه این نهاد به آموزش عملی و تجهیز آزمایشگاه‌ها با امکانات روز است. حضور دانشجویان در کنار تجهیزات پیشرفته آن دوره، گواهی است بر رویکرد «آموزش مبتنی بر عمل» که از دیرباز در این نهاد مورد توجه بوده است. این تصاویر همچنین نشان می‌دهند که دانشسرای عالی در کنار علوم انسانی، به علوم پایه و تجربی نیز توجه ویژه‌ای داشته است.
 
کلاس درس وسایل آموزشی (سند ۴۰۱-۵۱PIC، دهه ۱۳۵۰)
این تصویر، کلاس درس «وسایل آموزشی» را نشان می‌دهد که در آن دانشجویان با جدیدترین تجهیزات کمک‌آموزشی از جمله پروژکتور اورهد آشنا می‌شوند. وجود چنین کلاس‌هایی در دانشگاه تربیت معلم، نشان‌دهنده توجه این نهاد به «روش‌های نوین تدریس» و «آموزش معلمان» برای استفاده از فناوری‌های آموزشی روز است.
اسناد گردآمده در این نگارخانه، تصویری از تلاش‌های علمی و پژوهشی دانشگاه در طول هشت دهه ارائه می‌دهند. از فرصت‌های مطالعاتی در اروپا و آمریکا تا حضور در کنگره‌های علمی در پراگ، از تألیف کتاب در شرایط دشوار پس از انقلاب تا تجهیز آزمایشگاه‌ها و کارگاه‌های آموزشی، همگی نشان‌دهنده یک حقیقت اند: دانشگاه خوارزمی، نه فقط نهادی برای تربیت معلم، که کانونی برای تولید و نشر علم بوده است.
   
نشانی مطلب در وبگاه موزه و مرکز اسناد دانشگاه خوارزمی:
http://khu.ac.ir/find-127.30111.77487.fa.html
برگشت به اصل مطلب